Biografie

HERINNER

Begin jaren zeventig van de vorige eeuw vond ik een gehavend exemplaar van één van de eerste drukken van Het Achterhuis, het dagboek van Anne Frank, tussen de spouwmuren van onze boerderij in Putten. Het werd mijn ‘bijbeltje’. Een kostbare schat, die ik in mijn schoot geworpen kreeg door iets of iemand hoger dan ikzelf. Het voelde als voorbestemd, toen ik jaren later werd uitgekozen om de rol van Anne Frank te spelen. Ik omarmde die rol en liep op een weg waarbij als het ware zes miljoen paar Joodse ogen over mijn schouder meekeken en tegen mij zeiden: “Wees een stem voor ons.”

De gruwelijkheden die zich in de jaren 1938-1945 in Europa hebben afgespeeld, overstijgen elke horrorfilm en elk ‘Nacht und Nebel’-scenario dat in het menselijk brein kan opdoemen.
Het drama van de Sjoa, de concentratiekampen en de poging tot uitroeiing van een heel volk, is zo onwerkelijk dat wij het bijna niet kunnen geloven. Het gebeurt voor onze ogen en toch kunnen wij niet bevatten dat de mens, ons soort mensen, in staat is tot zoveel beestachtig kwaad. Het zou op zijn minst een onrust in ons hart moeten doen ontwaken. Een unheimisch gevoel dat niet zomaar gesust kan worden, een doorn die in ons geweten blijft haken en bij tijd en wijle een schok door onze zenuwbaan heen stuurt: “Vergeet mij niet!”... “Doe er wat mee!”... “Herdenk!”... “Leer er wat van!”

Als wij niet leren van het verleden, als wij ons distantiëren van de gruweldaden waartoe wij, volken uit Europa, in staat bleken, zal het vergoten bloed van de miljoenen ons eens inhalen én tegen ons getuigen. Misschien niet hier in dit leven, maar dan zeker in het leven hierna.

Wie heeft het lef zijn levenspad om te buigen en opzij te kijken? Wie heeft de moed te luisteren naar verhalen van hen die hebben overleefd? Wie neemt er tijd om zich te identificeren met de slachtoffers, de verschrikkingen en de ontberingen die zij hebben ondergaan?
Wie hoort de helden, de verzetsstrijders? Wat bracht hen ertoe om hun leven voor een ander op het spel te zetten? Hoe kwamen zij aan hun normen en waarden, die zo haaks stonden op die van de beulen? Waar haalden de daders hun duivelse plannen vandaan? Wie of wat heeft hen geïnspireerd?

Tijd nemen om te lezen over... ons te verdiepen in... Geen antwoorden te geven maar vragen te stellen.

Vragen, die pijn doen en diep in ons hart een scheur achterlaten. Samen zoeken, praten, stil zijn en dan een poging wagen om dit brandende verleden naar het heden toe te slepen. Het te vertalen naar ons dagelijks leven.
Het mee te dragen en daar waar het mogelijk is om te buigen tot iets wat zin heeft. Kunnen wij de verstikking, de uitzichtloosheid, de doodsgeur van die oorlog een beetje zuurstof inblazen door er iets van te leren? Waar zullen
wij staan als wij ooit in zo’n vreselijke strijd terechtkomen? Tussen de rechtvaardigen, die de ander tot hulp komen met risico voor eigen leven? Bij hen die waardig, liefdevol en onbaatzuchtig in de duistere, gruwelijke nacht hun licht laten schijnen?

Draai je om, kijk-luister-leer en HERINNER!
Jip Wijngaarden

BIOGRAFIE

1964 

Op 5 juli geboren in Amsterdam, onder de naam Janneke Wijngaarden

1980
Begonnen met de verkorte (3-jarige) Nimeto-opleiding te Utrecht, met het doel door te stromen naar de kunstacademie. Al snel wordt Janneke verbasterd in Jip.

1982
Nimeto-opleiding afgebroken in verband met de rol van Anne Frank in de theaterproductie o.l.v. Jeroen Krabbé, waar Jip, op aandringen van haar vader, auditie op doet zonder zelf ooit enige toneel ambities te hebben gehad. Uit 3000 meisjes wordt ze gekozen, waarna een bloeiende toneel- en filmcarrière op gang komt.

1983
Verhuizing naar Amsterdam, waar Jip de hoofdrol speelt in de film Het dagboek van Anne Frank.
In deze periode (t/m 1990) vertolkt Jip diverse theater- en filmrollen; o.a Rosalie in Bij nader inzien, geregisseerd door Frans Weisz (VPRO); de vrouwelijke hoofdrol in Hoogvlieger een tv-fim (NCRV) ; medewerkster van het radioprogramma Koploper (NCRV), waar ze columns voor schrijft, mede-oprichtster van toneelgroep De Zaak waarin ze functioneert als actrice, decor- en kostuumontwerpster en uitvoerder.

1987
Een jaar modeltekenen aan het Vincent van Gogh museum.

1988
Zelfstandig kostuum-ontwerpster en mede-decorontwerpster voor toneelgroep Het Vervolg voor het stuk Philoctetes.

1989
Rol van Sien Hoornik in de Amerikaanse productie van Robert Altman over het leven van Vincent van Gogh. De film speelt zich voor een deel in Frankrijk af, waar Jip de geluidsman Philippe Combes leert kennen.

1990
In het begin van dat jaar verhuist Jip naar Parijs waar ze na een stormachtige tijd met Philippe in het huwelijk treedt. Terwijl Robert Altman voor Jip de deur naar Hollywood opent, vraagt zij zich af waar het nu allemaal echt om draait! Op zoek naar authenticiteit, waarheid en geborgenheid, komen Jip en Philippe beide tot geloof in de Joodse Messias Yeshua en keren ze de glitter- en glamourwereld de rug toe.

1991
Jip laat zich dopen in Parijs. Het "thuiskomen bij de God van Israël", het bestuderen van Zijn Woord en het in praktijk brengen daarvan, haar plek vinden in de christelijke gemeenschap waar ze ononderbroken vecht om terug te keren naar de Hebreeuwse wortels, zijn grote veranderingen in haar leven die niet zonder pijn en moeite tot stand komen.

1992
Woonachtig in Parijs, bewerkt Jip een brief uit een boek van Etty Hillesum tot monoloog (een Jodin die haar verhaal vertelt, tijdens de Tweede Wereldoorlog, vanuit kamp Westerbork), die zij later zal vertolken in het Frans in Straatsburg.

1993
Verhuizing richting Genève (in Frankrijk) waar ze later hun eigen chalet zullen bouwen, en Philippe een vaste baan krijgt bij de Zwitserse TV als geluidsingenieur.

1994
Medewerkster en presentatrice van de documentaire Ik kan er niet meer naar kijken over de Shoah (EO), waarvan een deel in Israël wordt gefilmd. Een emotionele reis, waarvan ze samen met haar man en haar ouders een tijd in Jeruzalem doorbrengt.

1995
Bijrol in de film La coline aux milles enfants (EO).

1997
Begin studie Hebreeuws in het Joodse leerhuis, Genève. Hoofdrol in de TV-film Blindganger (VARA), geregisseerd door Mark Timmer.

1998
Inrichting atelier in Sergy (Frankrijk), waarna productie van schilderijen rond het thema 'Israël en de Bijbel' op gang komt.

1999
Overlijden van haar geliefde vader, Jan Wijngaarden, chirurg.

2002
Modeltekenen aan de Kunstacademie van Genève.

2003
In mei de eerste grote expositie in de voormalige synagoge in Kampen met als thema Boulevard dés déportés. Bij deze tentoonstelling wordt een catalogus uitgegeven. Zij gebruikt in deze periode niet langer haar toneelnaam Jip, maar haar werkelijke naam, zij het geschreven op zijn Frans: Yanneke. In november volgt een expositie in het Etty Hillesum centrum in Deventer.

2004
In maart een expositie in de grote synagoge van Groningen. Rond 4-5 mei een expositie in het gemeentehuis van Ermelo, waarbij ze een powerpointpresentatie geeft in het plaatstelijke theater.
In juli en augustus een expositie in de kleine orthodoxe synagoge van Aalten.

2005
Tentoonstelling in de prachtige grote synagoge van Enschede met als titel De tijd stond stil. Zo'n 3000 bezoekers bezochten de tentoonstelling.

2006
Jip volgt een studie graveerkunst in Rolle, Zwitserland. Verder begint ze met een nieuwe serie schilderijen ter gelegenheid van de opening van Sjoel Elburg, een nieuw museum over de geschiedenis van het joodse leven in de provincie te Elburg.

2007
Terwijl de voorbereiding op de expositie in Museum Elburg doorgaat, verzorgt Jip presentaties van haar werk in Frankrijk, Zwitserland en Oostenrijk.

2008 
In juni wordt de tentoonstelling Uw volk, mijn volk in het museum van Elburg geopend, waarbij een catalogus van haar complete werk verschijnt. Deze opening valt samen met de opening van de Elburgse synagoge die Joods museum wordt.

2009
In het voorjaar komt Jip weer terug in de grote Synagoge van Groningen met de expositie Uw volk, mijn volk. Verder werkt ze mee aan het tv programma Op 3 Ezels van de EO met Andries Knevel. Een programma over kunst en geloof waarin ze met twee andere kunstenaars (Marc de Klijn en Wilma Veen) door Israël trekt en vijf schilderijen maakt. Verder wordt er druk gebouwd aan een nieuw atelier naast het huis.

2010 
Op 29 april presenteert Jip het Gala van het 50-jarig bestaan van het Anne Frank Huis in de Westerkerk in Amsterdam, waarbij Koningin Beatrix eregast is.
 Bij thuiskomst in Sergy wordt ze van achter aangereden door een auto waarna haar rugklachten steeds ernstiger worden, toch werkt ze veel in deze tijd, al kan ze een opdracht voor het illusteren van een KinderBijbel wegens haar gezondheidsproblemen niet afmaken.

2011 
In februari wordt ze met spoed opgenomen in het ziekenhuis. Na een moeilijke periode van wachten en onderzoeken kan ze in oktober niet meer lopen. Een succesvolle operatie volgt. 

2012 
Jip pakt beetje bij beetje de draad weer op en werkt in haar atelier. 13 juni is de opening van expositie Ik vergeet jou nooit in het nieuwe gedeelte van Sjoel Elburg dat met werk van Jip wordt geopend door Prinses Máxima. De expositie is een groot succes en trekt 11.000 bezoekers. Schilderijen uit de serie Boulevard des déportés hangen enkele maanden in het centrum van Christen voor Israel in Nijkerk.

2013
Opnieuw een grote operatie, ditmaal aan haar nek. Expositie Alsjeblieft kom thuis voor Sjabbat in de grote synagoge van Groningen.

2014
Jip schildert aan een nieuwe serie doeken en werkt aan haar boek Aloude Paden.

2015
Expositie met als titel REMEMBER in de Oude Kerk van Delft en later in het jaar in de Sjoel van Elburg.

2016    
Expositie in het Gutenberg Museum van Fribourg, Zwitserland. Heruitgave van haar boek nu onder de titel Boom des Levens in Nederlands-Engels en Duits-Frans.